Người “thổi hồn” cho tre nứa

10/04/2011 10:31

Nghệ nhân Y Dah ở bon Ja Rah, xã Nam Nung (Krông Nô) không chỉ biết hát những làn điệu dân ca cổ mà còn biết sử dụng thành thạo và chế tác các loại nhạc cụ bằng tre nứa...

ADQuảng cáo

Nghệnhân Y Dah ở bon Ja Rah, xã Nam Nung (Krông Nô) không chỉ biết hát những lànđiệu dân ca cổ mà còn biết sử dụng thành thạo và chế tác các loại nhạc cụ bằngtre nứa.



Nghệ nhân Y Dah thổi sáo do mình làm

ADQuảng cáo

Nhìn ôngbiểu diễn nhiều loại nhạc cụ khác nhau như chiêng, kèn sừng trâu, kèn bầu mộtống, kèn bầu sáu ống, sáo… ai cũng thích thú và thán phục tài năng của ông.Theo lời nghệ nhân kể thì từ nhỏ, được nghe cha sử dụng các loại nhạc cụ dântộc, ông đã mê đến lạ kì và đã theo chân cha đi vào tận rừng sâu tìm nhữngthanh tre, nứa có chất liệu tốt để về tạo ra những cây đàn, nhạc cụ có âm thanhvui nhộn. Lớn lên, ông được cha truyền dạy cách chơi thành thạo các loại khí cụvà phương pháp chế tác các loại nhạc cụ của người M’nông. Suốt cuộc đời củamình, ông cũng không nhớ mình đã làm ra được bao nhiêu cây đàn, cây sáo nữa,chỉ biết rằng, mỗi khi trong bon có lễ hội, tết, hay sự việc gì quan trọng… đềunhờ đến bàn tay khéo léo của ông để góp cho điệu xoang, bài dân ca thêm nhịp.Với ông, nhạc cụ dân tộc cũng quan trọng như cơm, như áo vậy. Hầu hết, các nhạccụ do ông làm ra không phải để bán, mà dùng trong các dịp lễ hội của địa phươngvà tập cho con cháu, thanh niên trong bon, làng mỗi khi rảnh rỗi. Chỉ là nhữngống tre, nứa, lồ ô khô khan, nhưng dưới bàn tay tài hoa của ông đã tạo nênnhững khí cụ có âm thanh trong trẻo, nồng nàn, mang đậm bản sắc dân tộc mình.Nghệ nhân Y Dah tâm sự: “Làm ra được một loại nhạc cụ không khó, chỉ cần để ý,học thêm một ít kỹ năng cơ bản về chỉnh độ cao thấp. Song điều quan trọng là taphải thật sự say mê và để tâm vào đó, nếu không chỉ có thể làm ra những câyđàn, cây sáo khô khan, thổi lên thấy vô hồn. Người chế tác là người phải “thổihồn” cho nó, phải hiểu tường tận các giá trị văn hóa của dân tộc mình. Theoquan niệm của đồng bào M’nông thì mỗi thứ đều có “linh hồn”, nếu nhập tâm vàonó sẽ cho ra nhiều nhạc cụ có âm thanh đặc sắc”. Nắm được “cái thần” đó, ông đãchế tác và khôi phục lại một số nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình nhưchiêng ống, chiêng tre, kèn ống, kèn rlet, kèn buốt hay sáo và đặc biệt là sáodây (wao kleng) - một nhạc cụ độc đáo của người M’nông. Theo nghệ nhân Y Dah,wao kleng được người M’nông chế tạo để diễn tấu mỗi khi trông coi rẫy, vừa đểbớt hiu quạnh, vừa có tác dụng xua đuổi chim, muông thú đến phá hoại hoa màu.Wao kleng được chế tạo từ các vật liệu như tre, dây rừng và sáp ong, gồm mộtthanh tre mảnh dài độ chừng từ 0,5 đến 1 m, vót mỏng, sau đó dùng một loại sợidây rừng nhỏ và mảnh buộc vào 2 đầu thanh tre, trên sợi dây đính một số hạt sápong để định âm. Khi diễn tấu, nghệ nhân dùng một que tre nhỏ, mảnh gõ vào sợidây này để tạo âm thanh.


Bên cạnh khả năng sử dụng và chế tác nhạccụ dân tộc thì nghệ nhân Y Dah còn có thể đan lát các loại dụng cụ bằng tre nứaphục vụ đời sống hằng ngày của đồng bào như nong, nia, rổ, rá, gùi... Gùi dotay ông làm bền, đẹp, được trang trí những hoa văn truyền thống và trau chuốtmột cách cẩn thận. Ông làm không phải vì mục đích bán kiếm tiền, mà làm để sửdụng trong gia đình hoặc biếu anh em họ hàng, làm vì lòng yêu nghề, vì lòng đammê. Có lẽ niềm vui lớn nhất của ông là được bầu bạn cùng những thanh tre, nứa,khúc gỗ, hay dạo những khúc nhạc mình yêu thích. Ở tuổi 50, ông vẫn miệt màivới công việc của mình, đồng thờichỉbảo cho con cháu biết cách sử dụng và sáng tạo ra những dụng cụ, nhạc khí bằngtre, nứa mang đặc trưng của đồng bào mình. Nghệ nhân Y Dah tâm sự: “Mỗi khi làmxong cái gùi, cái đàn mình vui lắm, bởi nó là công sức của mình, ai mua cũngkhông bán, chỉ để giữ lại cho con cháu. Hôm nào, không đụng đến đan lát, cáiđàn, mình cảm thấy trong người rất khó chịu”. Có lẽ vì thế, ông như một nghệ sĩgiữa bao la đại ngàn và những sản phẩm do ông làm ra luôn được mọi người ưachuộng, quý trọng. Nghệ nhân Y Dah được ví như người thắp lửa đam mê, người“thổi hồn” cho tre nứa và cũng là người gìn giữ những nét văn hóa truyền thốngcủa đồng bào M’nông. Mới đây, nghệ nhân Y Dah được vinh dự tham gia biểu diễntại Liên hoan Dân ca Việt Nam lần thứ IV, khu vực Tây Nguyên và tỉnh Bình Phướctổ chức tại thị xã Gia Nghĩa.

Bài, ảnh:Mỹ Hằng

ADQuảng cáo
(0) Bình luận
Đừng bỏ lỡ
Người “thổi hồn” cho tre nứa
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO